समजा तुम्हाला यंत्र काढुन ठेवता आलं…

कुठल्याही वाटाघाटींशिवाय ‘मनसोक्त’ आनंद मिळणं इतकं कठिण झालय हल्ली, की माणुस मिळेल त्यात आनंद शोधायला लागलाय… दिसेल त्यातून आनंद लुटायला लागलाय.

………मग ती गोष्ट, घटना वाईट का असेना !!

 

हे असं तत्वज्ञान पाजळण्याचं कारण की चाळीसमोरच्या अंगणात सकाळसकाळी जत्रा भरली होती. बरीच माणसं गोल रिंगण करुन काहीतरी बघत होती. गारुडी किंवा दरवेशी असं कोणीतरी असणार. मी पण कुतुहुलानी पुढे घुसुन पाहिलं तर…

चाळीतलेच वासुनाना, आगलावे आजोबांच्या छातीवर बसुन त्यांना गुद्दे घालत होते आणि खाली लोळलेले आगलावे आजोबा (कवळी तुटू नये म्हणुन ती खिशात घालुन) दात काढत होते. रविवार असल्यामुळे चाळकरी मंडळी ह्या दोन म्हाता-यांची जुंपलेली कुस्ती निवांत बघत बसले होते. मग आखाड्यात उभं असल्यासारखं ते  दोन्ही पैलवानांना चिथवायला लागले. सुक्या बोंबील तर सामन्याच्या निकालावर ‘बेटींग का काय’ ते पण घेत होता. नक्की काय झालय ते कोणालाच ठाऊक नव्हतं… पण लोकांना ते माहित असण्याची गरजही नव्हती. (सुखासारखंच, शरीरानीही उंची न गाठु शकलेल्या एखाद्या बुटक्या विदुषकाचं दुःख काय असेल’ याची काळजी प्रेक्षकांनी का करावी? प्रेक्षकांनी फक्त त्याच्या केवीलवाण्या धडपडण्याचा आनंद घ्यावा. तसही माणसाला दुस-याच्या शल्यात आनंद असतोच की..!)

तर… ‘मारणारा आणि मार खाणारा’ दोघांनाही ही मारामारी सहन होणार नाही आणि मारामारीच्या आधी यातला एखादा आटोपु शकतो, हे माहित असुनही चाळकरी मंडळी वाटाघाटींशिवायचा ‘मनसोक्त’ आनंद घेण्यात मग्न होती. मीच पुढे झालो आणि दोन जणांच्या मदतीने वासुनानांना बाजुला करण्याचा प्रयत्न केला. (सदरच्या दोघाही मदतगारांनी आगलावे आजोबांवर पैसे लावले होते म्हणे.) मी वासुनानांना बाजुला करण्याचा ‘प्रयत्न’ केला, असं म्हणण्याचं कारण की घट्ट पकडलेल्या एखाद्या खुडुक कोंबडीनं तिच्या जीवाच्या आकांतीनी सुटून पळू पहावं तसं नाना आमच्या हातातून सुटूनसुटून, सुटूनसुटून आगलावे आजोबांवर झेप घेत होते. वासुनानांच्या तोंडातून एकही शब्द नीट बाहेर पडत नव्हता. त्यांच्या हावभावावरुन त्यांना आगलाव्यांचा कानाचा चावा घ्यायचाय, इतकंच आम्हाला कळत होतं. पण का? कोणास ठाऊक!!

कोणास ठाऊक? तर चौघांना ठाऊक.

 

चौघं म्हणजे वासुनाना, आगलावे आजोबा, देव आणि ढमढेरे वहिनी. वहिनी खिडकीत बसुन मक्याचं कणिस खात, ही सगळी मजा घेत हसत होत्या. पण हे हसणं त्या चाळक-यांसारखं चेष्टेचं हसणं नव्हतं. त्या स्वतःशीच हसत होत्या…! काहीतरी महत्वाचं सापडल्यासारखं त्यांचे डोळे चमकत होते. मी असं ऐकलं होतं की एकटीच हसणारी या पृथ्वीतलावर चारच माणसं असतात.. राजा, साधु, वेडा आणि लहान मुल. त्या श्लोकात आता ढमढेरे वहिनींचं नाव टाकायला हवं.

दरम्यान वासुनानांचे शब्द खोकल्यात रुपांतरीत झाले होते आणि लागलेल्या ठसक्यातही आगलावे आजोबा खिदळत असल्यामुळे ते खिंकाळत होते. त्यामुळे काही विचारण्यासाठी चौघातले हे दोघे बाद होते. देवाची आधीचीच इतकी उत्तरं पेंडींग आहेत की त्याला ‘नक्की झालय काय?’ हा नविन प्रश्न विचारण्यात अर्थच नव्हता. म्हणुन ढमढेरे वहिनींना विचारायचं ठरवलं आणि ‘निकाल लागायच्या’ आधीच दोन्ही मल्लांना घरी पोहचवुन आलो.

 

थोड्या वेळानं चाळीमध्ये युद्धानंतरची असते तशी शांतता पसरली. कसलाच आवाज नाही. त्यामुळे मला दुपारी झोपच लागेना. चुळबुळत पडलो होतो तर दार वाजलं. उघडलं तर बाहेर ढमढे-या. फारच गंभीर होता आणि त्यातही बिथरलेला.

(म्हणजे वासुनाना गेले असणार. इतकं चिडणं त्यांना झेपणार नाही, असा मला अंदाज होताच.)

मला म्हणाला, “लगेच चल… डॉक्टरांकडे जायचय. एखादे डोक्याचे डॉक्टर आहेत का ओळखीचे?” (म्हणजे आगलावे आजोबा पिसाळले असणार. इतकं हसणं त्यांना सोसणार नाही, असा मला अंदाज होताच.)

“नाहीतर एखाद्या वकिलाकडे जाऊ.” – ढमढे-या.

“इतकं कशाला चिडतोस. आता तु बेटींगमध्ये हरलास म्हणुन आगलावे आजोबांवर केस करणार आहेस का? – मी.

“कसलं बेटींग? आगलावे आजोबा?? नाहीतर डॉक्टरांकडेच जाऊ. तु पण दाखवुन घे एकदा. मला वकिलाकडे जायचय ते आमच्या हीला घटस्फोट द्यायला.”

“का रे? काय झालं? एवढं काय केलं वहिनींनी? – मी असं विचारल्या विचारल्या त्यानी थरथरायला सुरवात केली. त्याच्या तोंडातून एकही शब्द नीट बाहेर पडेना आणि तो मगाचच्या वासुनानांसारखा फडफडायला लागला.

 

आता दोन्ही गोष्टींसाठी वहिनींना गाठणं गरजेचं होतं. मी त्यांच्या घरी गेलो. त्या सकाळसारखंच हसत होत्या…. एकटंच.

 

“सांगते सगळं…!” मी काही विचारायच्या आधीच ढमढेरे वहिनींनी सांगायला सुरवात केली. “गेले २२ वर्ष वासुनाना आणि आगलावे आजोबा दर रविवारी अंगणातल्या बाकड्यावर भेटतात आणि एकमेकांजवळ आयुष्यातली सगळी दुःख, त्रास, चिडचिडी, कुरबुरी, संताप आणि सांसारीक यातना ओकतात. पण बोलुन झाल्यावर आगलावे आजोबा जेवढे रिलॅक्स दिसायचे तेवढे वासुनाना दिसायचे नाहीत. उलट स्वतःच्या त्रासासोबत त्यांच्या डोक्यावर आगलावे आजोबांच्या व्यथांचंही ओझं व्हायचं. आगलावे आजोबा मात्र सगळं बोलुन टाकल्यानी एकदम मोकळे व्हायचे. आपल्या बोलण्याचा आगलाव्यांना त्रास कसा होत नाही हे वासुनानांनी आजोबांना विचारलं आणि ते कारण आगलावे आजोबांनी त्यांना सांगुन टाकलं. त्यानंतर जे झालं ते तुम्ही पाहिलंच. मी तर म्हणेन की ते ही कमीच झालं.”

“असं काय सागितलं त्यांनी नानांना?”

“गेले २२ वर्ष वासुनानांनी बोलायला सुरवात केली की कधीच बहिरे झालेले आगलावे आजोबा त्यांचं ‘श्रवणयंत्र’ काढुन ठेवायचे. वासुनानांनी ईमानदारीत आजोंबाची सगळी बडबड तासन् तास सहन केली होती. आणि आजोबांनी दोस्तीत कुस्ती करुन वासुनानांना फसवलं होतं… २२ वर्ष. यंत्रच काढुन ठेवल्यानी आजोबांना काही ऐकायलाच लागायचं नाही… सगळंच सोपं असायचं त्यांना. आणि म्हणुन वासुनानांना त्या यंत्रासकट आगलाव्यांचा कान खाऊन टाकायचा होता.

तुम्हाला सांगु… मला फार आवडलं आगलावे आजोबांचं. आणि मग मी पण तेच केलं. स्वतःलाच सांगितलं की आपण बहिरे आहोत आणि श्रवणयंत्राशिवाय आपल्याला काहीही ऐकु येत नाही. मग सकाळपासुन यंत्र काढुनच ठेवलं. ढमढे-यांचं कुजगट बोलणं नाही… भांडणं नाहीत… वाद नाहीत…. म्हणजे निदान माझ्याकडून नाही. त्यांनी असंबद्ध मुद्दे मांडले असतीलही कदाचीत पण माझी चिडचिड नाही… काही ऐकुच न आल्यानं काही बोलायची आणि जीव जाळायची वेळच आली नाही… शेजारच्या गोगटे आज्जींची लोकांना छळायला म्हंटलेली भजनं ऐकु आली नाहीत.. मागच्या झोपडपट्टीतून शिव्या ऐकु आल्या नाहीत. माझ्या हसण्यावर फार चिडले ढमढेरे… पण मी त्यावरही हसले. आगलावे आजोबा हसले तसंच. कारण सकाळपासुन माझ्या आयुष्यात आहे ते फक्त आनंद आणि शांती. बोला आता.”

 

मी ढमढे-याचा राजदूत असल्यामुळे त्याच्या वतीनी वहिनींना समजवायला सुरवात केली तसं त्यांनी हात कानापाशी नेला.. खाली आणला आणि हसायला लागल्या. त्यांनी यंत्रच काढुन ठेवल्यामुळे त्यांच्याशी पुढे बोलणं शक्यच नव्हतं. मी घरी निघुन आलो. माझा पराभूत चेहरा पाहुन ढमढे-या काय समजायचंय ते समजला. त्यानी वहिनींचा राग माझ्यावरच काढायला सुरवात केली. मी…. मी…. मी यंत्र काढून ठेवलं. आणि मग सवयच लागली असं करण्याची.   

 

मी पुन्हा इथे बदली करुन घेतल्यामुळे साहेब फार चिडलेला. फार टाकुन बोलला मला. एरवी मला वाटायचं की ‘आपण काही शाळेतलं पोर नाही की ह्यानी काहीही बोलावं आणि आपण ऐकुन घ्यावं. का सहन करायचा हा अपमान? कोण समजतो हा स्वतःला? एक दिवस ह्याला गोळी घालुन….’ वगैरे वगैरे. आजही तो मला फार वाईट बोलला असेल. अगदी तोंडाला येईल ते. मी शांतच होतो. त्याचं बोलुन झाल्यावर “साहेब, माझ्यासारख्या फालतु माणसासाठी कशाला तुमचं बीपी वाढवताय. मी प्रयत्न करेन तुम्हाला हवं तसं वागण्याचा.” असं म्हणालो तर तो ढासळलाच. बघतच राहिला आणि अस्पष्टसं सॉरीसारखं काहीतरी पुटपुटला. तसंही त्याच्या बोलण्याला काही अर्थ नसायचाच, पण जो थोडाफार जोर असायचा तो ही मी यंत्रासोबत काढुन टाकला. वाटलं, हे यापुर्वीच का नाही केलं.

 

एक नक्की की… या पुढे आपलं सगळं बेटींग आगलावे आजोबांवर. 

 

घरी येताना बसस्टॉपवर नेहमीचा भिकारी आला. मी भिका-यांना नेहमी भीक देत नाही, ते परवडत नाही. पण देतच नाही, असंही नाही. हा नेहमीचा भिकारी फार चालु होता. मी त्याला इतर भिका-यांची टिंगलटवाळी, दादागिरी करताना ब-याचदा पाहिलं होतं.

पण तो माझ्यासमोर आला की इतक्या भयाण सूरात रडायला लागायचा की मला ते सहनच व्हायचं नाही. त्याच्या व्हिवळण्यानी अगदी त्रासुन जायचो. भीक द्यायला ना नाही हो, पण ती माझ्यावर जबरदस्ती व्हायची अन् मी पैसे द्यायचो. आज मला पाहुन तो पुन्हा व्हिवळायला लागला. मला ऐकु आलं नाही त्यामुळे मी त्याची  दखलही घेतली नाही. तो चिडून निघुन गेला. आपण दखल घेतली नाही तर निम्मे प्रश्न आपोआप सुटतील, असं वाटलं.

 

घरी आल्यावर ढमढेरे वहिनींना यंत्र प्रकरणाची गंमत सांगितली. त्यांच्याकडेही अशा गमतीजमती होत्याच. खाली पाहिलं तर वासुनाना आणि आगलावे आजोबा एकमेकांशेजारी बसुन हसत होते. अर्थात दोघांच्याही कानात यंत्र नव्हती. आम्ही दोघंही त्यांना हसलो. वहिनी म्हणाल्या,

“हे असं यंत्र काढुन ठेवणं धमाल आहेच.. पण खरी मजा तेंव्हा येईल जेंव्हा ‘मन’ आपल्याशीच काही बोलताना हे यंत्र काढुन ठेवता येईल. “मला तुझं काहीही ऐकायचं नाहीये” असं चिंतातूर मनाला सांगता आलं पाहिजे. ऐकावसं वाटलं तर लावायचं परत यंत्र. तसही आपल्या आयुष्यातले ९०% प्रश्न हे आभासी तरी असतात नाहीतर स्वतःहुन ओढुन घेतलेले तरी. उरलेले १०% सोडावणं आपल्या हातात नसतंच. म्हणजे सोडावण्यासारखे प्रश्न शुन्य. काय म्हणता?”

 

ढमढेरे वहिनींचं तर ठरलय. पण तुमचं काय?

 

तुम्हालाही कशाचा फार त्रास होतो का हो? सासूबाई किंवा साहेबांच्या टोमण्यांनी तुम्ही हैराण झाला आहात का हो? ‘आपल्याला त्रास होतो हे माहित असुनही काही गोष्टींची दखल का घेतो आपण’ असं वाटतं का हो? हे सगळं न ऐकु आलं नाही तर आयुष्यात फार फरक पडेल असं वाटतं का हो तुम्हाला? आणि मग समजा जर खरंच तुम्हाला यंत्र काढुन ठेवता आलं तर काय होईल ?

 

बंद होईल ‘ऐकुन घेणं’… अन् कचाट्यतून जीव सूटेल? 

संपून जाईल किचकिच कटकट…  मग अडचणीतून मार्ग सूचेल ?

नको ते कानी पडलंच नाही… तर खरंच कमी होईल त्रास ?

का यंत्र काढणं जमणारच नाही… कारण कसे जगणार नुसतेच भास ?

कानाचं यंत्र काढाल ? का कानाला खडा लावाल?

 

विचार करा. बघा…. काही सापडतय का उत्तर ते. माझा विचार अजुन चालुच आहे आणि तो पक्का झाला की कळवेनच….!

 

धुंद रवी

http://www.maifal.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s