समजा तुमच्या हातात चुकीचं पान आलं… 

एखादी संध्याकाळ अशीही येते की आधिच हळवं असलेलं मन उदास होतं. आपल्याला उदास का वाटतय हेच जिथं कळत नसतं तिथे मनाची समजुत काय घालणार. अशा वेळेला गरज असते कोणीतरी समजावुन घेण्याची… समजावुन सांगण्याची…

असा त्रास झाला की चाळकरी समोरच्या राममंदिरात किर्तन ऐकायला जातात. मला तिथंही बरं वाटत नाही. कोरडं पुराण सांगणा-या महान किर्तनकारापेक्षा अनुभवानी ‘ओला’ झालेला एखादा दारुडा मला जास्त भावतो. म्हणुन मी चाळीतल्या वरच्या मजल्यावरच्या ‘फुसपांगें’ काकांकडे जातो. बरोब्बर पावणेनऊला ते ‘बसतात’ आणि सव्वानऊ नंतर त्यांच्यात एक श्रेष्ठ तत्वज्ञानी अवतरतो. मला अगदी लहाणपनापासुन ओळखतात आणि शुद्धीत असतील तर ती दाखवतात सुद्धा….  ‘ती’ म्हणजे ओळख.

परवाची संध्याकाळ अशीच काहीशी. त्या कातरवेळेतला उदासपणा हवेतून जगण्यात मिसळला आणि मग सव्वानऊची वाट पाहुन फुसपांगे काकांच्या घरी गेलो. थोडा वेळ इकडतिकडच्या गप्पा मारुन म्हणालो….

“काका, फार उदास वाटतय. म्हणजे काही झालय असं नाही. पण तरिही..”

“झालं कसं नाही? एकतर चुकीचं पान उचललंस आणि कळल्यावर टाकुनही दिलं नाहीस. मग हे होणारच ना….????”

….म्हणजे कालच्या माझ्या पानपट्टीवरच्या राड्याची बातमी सगळ्या चाळभर झाली म्हणायची.

तसं मी जेवणानंतर पान खात नाही, पण कधीकधी बायको इतकंच पौष्टीक जेवण बनवते की ते आधि चावणं आणि नंतर पचवणं अवघड होऊन जातं… बरं तिला काहिही म्हणालो तर “नाही आवडत माझा स्वैपाक तर मला कामावरुन काढुन टाका” असं म्हणते. तिला काही बोलण्यापेक्षा सरळ पानाच्या टपरीवर जातो. तिचे पदार्थ खिशात लपवले असतील तर ते बाहेर कुत्र्याला घालता येतात आणि जे खाल्लेत ते पानानी पचवायचा प्रयत्न करता येतो.

हल्ली मला बघुन गल्लीतली कुत्री पण पळुन जायला लागलीत.

काल रात्री तिनी ७-८ सात्वीक पालेभाज्या घालुन एक पौष्टीक ‘डाळ गंडोरी’ नावाचा पदार्थ केला होता. ‘इतक्या पालेभाज्या घातल्यामुळे तो बहुतेक वेळा तो गंडत असावा, म्हणुनच त्याला असं नाव पडलं असेल’ असा विनोद केला तर तो तिला पचला नाही. आणि मग तो ‘फक्त विनोद होता’ हे सिद्ध करण्यासाठी ती भाजी संपवावी लागली. मग रात्री पानाची टपरी.

माझ्याशेजारी आणखिन एक नवरा पानासाठी उभा होता. मग आपापली पानं घेऊन आम्ही निघालो. ते पान खाताना काहितरी चुकतय हे कळत होतं, चव काहितरी वेगळी लागत होती. पण मला वाटलं की बायकोनी केलेल्या नविन पदार्थाची चव तोंडावर रेंगाळतीये.

मी आजुनच जास्त चावुनचावुन ते पान खायला लागलो. डोळे जड झाले… डोकं गरगरायला लागलं आणि मग ह्या प्रकरणाचा उलगडा झाला. अदलाबदल झाल्यानी मी मसालापान खाण्याऐवजी १२०-३००वालं तंबाखुच पान खाण्यानी सदर प्रकरणाचा शेवट झाला होता.   

खरं सांगायचं झालं तर प्रकरणाचा शेवट नाही तर सुरवात पान खाण्यानी झाली. पुढं अजुन बरच काही झालं कारण पान आत गेलं आणि तंबाखुची कीक बसुन मनातलं बरच काही बाहेर आलं होतं.  सगळं काही सांगण्यासारखं नाही, पण जी निरागस स्तुतीसुमनं मी चाळीतल्या लोकांवर उधळली ती खालीलप्रमाणे –

  • चाळीमध्ये शोर है… चाळमालक चोर है ! मालकांच्या बैलालाऽऽऽऽऽऽऽऽऽऽऽऽ
  • हिम्मत असेल तर त्या दुस-या मजल्यावरच्या केसकर वकिलाच्या केसाला हात लावुन दाखवा… कसा लावणार? कारण केसकर तर टकला आहे. ह्यॅ… ह्यॅ… ह्यॅ…
  • वाघमारे रोज बायकोचा मार खातो….
  • भारत माता की जय….. वन्दे मातरम…. सायमन चले जाव, हम तुम्हारे साथ है !
  • माफ करा हं गोगटे आजी, मला वाटलं की मी माझ्याच घरी आलो… अरे बायको, तु आहेस होय? मला वाटलं मी त्या भांडकुदळ कजाग म्हातारीच्या घरी गेलो…. अरे गोगटे आजी.. तुम्हीच आहात होय… वाटलंच मला तुमच्या घरी आलोय….
  • नन्न ध्वनिगॆ निन्न ध्वनिय, सेरिदन्तॆ नम्म ध्वनिय

ना स्वरमु नी स्वरमु संगम्ममै, मन स्वरंगा अवतरिंचे .
तोमा मोरा स्वरेर मिलन… सृष्टि करे चालबोचतन
मिले सुर जो थारो म्हारो बणे आपणो सुर निरालो
मिले सूर मेरा तुम्हारा तो सुर्बने हमारा

(हे शेवटचं गाण मी फक्त म्हंटलं नाही तर सगळ्या भाषेत साभिनय सादरही केलं. माझ्या आणि त्यांच्या तारा न जुळल्यानी मधुर सुरांच्या धारा बरसल्या नाहीत. त्यात माझं नाचणं फारसं प्रेक्षणिय नसणार. पण म्हणुन अगदी आपल्या बायका-मुलांचे डोळे मिटुन त्यांना घरात आणि मला चाळीबाहेर हकलण्याची चाळीतल्या लोकांना काहीच गरज नव्हती. असो..!)

..आणि मी तंद्रीतून बाहेर आलो..

“जाऊ द्या हो फुसपांगे काका… पुन्हा त्या पानाच्या टपरीवर जायचं नाही असं ठरवलय मी.”

“कसली पानटपरी?”

“तुम्ही नाही का आत्ता म्हणालात की चुकीचं पान उचललंस आणि कळल्यावर टाकुनही दिलं नाही.”

“अरे ते खायचं पान नाही राजा. ते काय सवय होईपर्यंत जरा त्रास देतं आणि मग त्या त्रासाचीही सवय होते. आणि काही दिवसानी व्यसन.. ते सोड… मी खायच्या नाही खेळायच्या पानांविषयी बोलत होतो. पत्त्यांविषयी..! तु पत्त्यातलं चुकीचं पान उचललंस आणि कळल्यावर टाकुनही दिलं नाही. पत्ते माणसाशी खुप काही बोलत असतात, ते ऐकता आलं पाहिजे.”

(मग त्यांनी ‘चांगभलं’ म्हणुन ग्लास उचलला. त्या ग्लासातले दोन घोट आत गेले आणि ऑचाट तत्वज्ञान बाहेर आलं…. ऑचाट म्हणजे आपण चाट पडून तोंडाचा ऑ होतो असे.)

फुसपांगे काका पुढे म्हणाले, “आयुष्य हा एक रमीचा डाव असतो. तुम्ही हातात फक्त तेराच पानं धरु शकता. सुरवातीला तुमच्या हातात आलेले तेरा पत्ते काय आहेत, हे तुमच्या नशिबावर अवलंबुन असतं. मग जसजसा आयुष्याचा डाव पुढे जातो तसं तुम्हाला हातातले नको असलेले टाकुन देता येतात आणि खालुन नवे पत्ते घेता येतात. चांगलं पान सोडलस तर हरलास… आणि येईल ते प्रत्येक पान हातात ठेवायला गेलास तरी हरलास….. आयुष्याच्या डावात कुठले पत्ते ठेवायचे आणि कुठले टाकायचे हे कळालंच पाहिजे.

आता तुझंच बघ… तुझ्या लहानपणी, हार्मोनियम फिरणारी तुझी बोटं पाहिली की वाटायचं की तु मोठा कलाकार होणार. टाकलास ना ते पान? अरे, हातातली पान जरी नीट मांडली असतीस तरी डाव रंगला असता तुझा. पण तु चुकीची पानं उचललीस आणि हे तुला कळल्यावर ती चुकीची पान टाकलीही नाहीस. मग डाव भरकटल्यावर असा उदासपणा अधुनमधुन येणारच ना ??”

त्या किर्तनकार फुसपांगेबुवांच्या पाया पडुन आणखिनच जड अंतःकरणानी निघालो…. ढमढेरे वहिनी त्यांच्या शेजारीच राहतात. रेडिओचा आवाज बारीक करुन त्या आमचं बोलणं ऐकत होत्याच. त्यांना काहीच विचारलं नाही, पण मला काय विचारायचय हे त्यांना कळालं असावं. म्हणाल्या… “नका विचार करु एवढा… होतं असं कधीकधी. ठेवली जातात चुकीची पान हातात, पण अचानक जोकरही मिळतो आणि आत्तापर्यंत धरुन ठेवलेली सगळी विस्कळीत पानं छान जुळुन येतात. जी पानं गेली, ती गेली. ती विसरुन जा आणि पुढचा डाव मस्त आनंद घेत… गुणगुणत खेळा.”

हे म्हणता म्हणता त्यांनी रेडिओचा आवाज मोठा केला.

बरबादीयोंका सोग मनाना फुजुल था… बरबादीयोंका जश्‍न मनाता चला गया….

हर फिक्र को धुंए मे उडाता चला गया…

एकदम शांत झालो. डाव अजुनही आपल्या हातात आहे असं वाटलं आणि गुणगुणत घरी आलो.

ढमढेरे वहिनींचं तर ठरलय. पण तुमचं काय?

तुम्ही पण आयुष्यात कधी महत्वाची पानं टाकली आहेत का हो? तुम्ही पण सिक्वेन्ससाठी काही पानांची वाट बघताय का हो? तुम्ही पण चुकीची पान साठवुन ठेवली आहेत का हो? आणि इतकं वाट पाहुनही समजा तुमच्या हातात चुकीचं पान आलं तर काय करता… 

 

कामाचं नाही म्हणुन देता टाकुन ?

का लागेल उद्या म्हणुन ठेवता राखुन ?

टाकुन दिल्यावर ‘उगाच टाकलं’ म्हणुन कावत बसता ?

का येतील ते, जमतील तसे, पत्ते लावत बसता ?

काय करता राव? काय करता डाव?

कळवा….. अगदी बिनधास्त कळवा…. तुमच्या उत्तराची वाट बघतोय….

धुंद रवी

Advertisements

2 thoughts on “समजा तुमच्या हातात चुकीचं पान आलं… 

  1. अफाट..
    खरंच लक्षात आलं.. किती पानं उगीच धरून ठेवतो.. आणी किती उगीचच फेकतो..
    मस्तं रवी..
    हे पान नक्की जपून ठेवणार..

  2. खरय .. एक जोकर अनेक चुकीच्या पानांना खो देऊन डाव सुरळीत करतो …

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s